تنظيم بيان ژن:

× منظور از بيان ژن يعني استفاده ازآن ژن به منظور توليد RNA و يا پروتئين است .

×وقتي ژني مورد استفاده قرار مي گيرد مي گويند آن ژن بيان شده و روشن است و وقتي كه يك ژن مورد استفاده قرار نگيرد مي گويند ان ژن خاموش است.

×اينكه در زمان مشخصي كدام ژن روشن و كدام ژن خاموش باشدبه تنظيم بيان ژن معروف است.

×تنظيم بيان ژن در دو حالت نقش مهمي را ايفا مي كند:

1)     پاسخ به تغيير شرايط محيط (مثلاً در دسترس بودن يا نبودن يك منبع غذائي)

2)     در نمو جاندار

توضيح (1): باكتري E.coli در دستگاه گوارش مازندگي مي كند و منبع انرژي آن قند گلوكز است. در صورت فقدان گلوكز مي تواند ازلاكتوز (گلوكز+گالاكتوز) نيز براي تأمين انرژي استفاده كند. پس درفقدان گلوكز اين باكتري نياز به آنزيم هاي جذب و تجزيه لاكتوز دارد. بنابراين در صورت وجود گلوكز نيازي به اين آنزيم ها نمي باشد و ژن مربوط به آن خاموش است ولي وقتي كه گلوكز در محيط نيست و لاكتوز وجود دارد ژن مربوط به جذب و تجزيه لاكتوز بيان شده و روشن است.

توضيح (2) بدن هر فرد از صدها نوع سلول مختلف تشكيل شده است (سلول عصبي، خوني، ماهيچه اي….)  كه همگي حاصل تقسيم ميتوز سلول اوليه زيگوت مي باشند. چون در تقسيم ميتوز مقدار DNA تغييري نمي كند پس ماده ژنتيك همه آنها يكسان است.

×طرح يك سؤال: اگر ماده ژنتيك همه سلولهاي بدن ما يكسان است پس چرا شكل و كار آنها متفاوت است؟ در هر سلول فقط بعضي از ژن هابيان شده و روشن است. و بقيه خاموش مي باشند. مثلاً ژن توليد پروتئين همو گلوبين در همه سلولهاي بدن ما وجود دارد ولي فقط در اريتروسيت ها (گلبولهاي قرمز) بيان شده و روشن است و ژن آن در سلولهاي ديگر (عصبي، پوششي…) خاموش است. همچنين ژن توليد پروتئين كراتين در همه سلولهاي يك فرد وجود دارد ولي فقط در سلولها خاصي از پوست بيان مي شود و در سلولهاي ديگر خاموش است.

×سلولهائي كه شكل (فنوتيپ) و كارمتفاوت دارند؛ mRNA هاي متفاوت و درنتيجه پروتئين هاي متفاوت دارند.

×سلولهاي يك فرد در نوع mRNA ساخته شده و نوع پروتئين متفاوتند ولي درDNA شان يكسانند.